బ్రహ్మపుత్రపై చైనా మెగా డ్యామ్.. భారత్‌కు ఎంత ప్రమాదం? నిపుణుల హెచ్చరికలు ఇవే

చైనా తన అతిపెద్ద, అత్యంత వివాదాస్పద మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల్లో ఒకటైన యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో నదిపై మెగా జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్ను నిర్మిస్తోంది. దీనిని స్వచ్ఛమైన శక్తి వనరుగా బీజింగ్ ప్రచారం చేస్తున్నప్పటికీ, ఇది భారత్‌తో పాటు దిగువ దేశాలపై తీవ్రమైన ప్రభావాలు చూపవచ్చని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

టిబెట్‌లో ప్రారంభమయ్యే యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో నది, భారత్‌లోకి ప్రవేశించిన తర్వాత బ్రహ్మపుత్రగా మారుతుంది. ఈ నది వ్యవసాయం, చేపల వేట, తాగునీటి అవసరాల కోసం లక్షలాది మందికి జీవనాధారం. ఎగువన పెద్ద ఎత్తున జోక్యం జరిగితే, నది సహజ ప్రవాహం ఊహించని విధంగా మారే ప్రమాదం ఉందని నిపుణులు చెబుతున్నారు.

నివేదికల ప్రకారం, సుమారు 168 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన ఈ ప్రాజెక్ట్, 2,000 మీటర్ల ఎత్తు తేడాను ఉపయోగించి భారీగా విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయనుంది. అయితే ఇది స్థానిక ప్రజల పూర్వీకుల నివాసాలను దెబ్బతీయడమే కాకుండా, పర్యావరణ సమతుల్యతను కూడా ప్రమాదంలోకి నెట్టవచ్చని నిపుణులు అంటున్నారు.

అత్యాధునిక సాంకేతికత.. కానీ భారీ ప్రమాదం

ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో ఆనకట్టలు, జలాశయాలు, సొరంగాలు, భూగర్భ విద్యుత్ కేంద్రాల నెట్‌వర్క్ ఉండనుందని అంచనా. వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్టిమ్సన్ సెంటర్ నిపుణుడు బ్రియాన్ ఐలర్ దీనిని “ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఆధునిక జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్”గా పేర్కొంటూ, అదే సమయంలో “అత్యంత ప్రమాదకరమైనది” అని హెచ్చరించారు.

చైనా విదేశాంగ శాఖ మాత్రం ఈ ఆందోళనలను ఖండిస్తూ, దశాబ్దాల పరిశోధన ఆధారంగా ఈ ప్రణాళిక రూపొందించామని, దిగువ ప్రాంతాలపై ప్రతికూల ప్రభావం పడకుండా అన్ని భద్రతా చర్యలు తీసుకున్నామని తెలిపింది.

భారత్‌కు ఎందుకు ఆందోళన?

నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, భారత్‌కు ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. బ్రహ్మపుత్ర ఎగువ ప్రవాహంలో మార్పులు జరిగితే అవక్షేపాల కదలిక, చేపల వలస, కాలానుగుణ వరదల నమూనాలు దెబ్బతింటాయి. ఇవన్నీ వ్యవసాయం, జీవవైవిధ్యానికి అత్యంత కీలకం. భారత్‌లో వర్షాలు, ఉపనదుల ద్వారా ఎక్కువ నీరు వచ్చినా, ఎగువ మార్పులు నది సహజ నాడిని దెబ్బతీస్తాయని హెచ్చరిస్తున్నారు.

పర్యావరణంతో పాటు ఈ ప్రాజెక్ట్‌కు భౌగోళిక రాజకీయ ప్రాధాన్యత కూడా ఉంది. హిమాలయాల వెంట చైనా చేపడుతున్న మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి వ్యూహాత్మకంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తోందని ఆసియా సొసైటీ పాలసీ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కు చెందిన రిషి గుప్తా వ్యాఖ్యానించారు. టిబెట్, సరిహద్దు ప్రాంతాలపై నియంత్రణను బలపర్చే చైనా లక్ష్యాలకు ఈ ప్రాజెక్ట్ అనుగుణంగా ఉందని తెలిపారు.

పర్యావరణం, స్థానిక ప్రజలపై ప్రభావం

యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో ప్రాంతం పర్యావరణపరంగా అత్యంత సున్నితమైనది. ఇది బెంగాల్ పులులు, మేఘాల చిరుతలు, నల్ల ఎలుగుబంట్లు, ఎర్ర పాండాలు వంటి అరుదైన జాతులకు నిలయం. ఇలాంటి ప్రాంతాల్లో భారీ మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు ప్రమాదకరమని శాస్త్రవేత్తలు, హక్కుల సంఘాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.

అక్కడ నివసించే మోన్పా, లోబా వంటి స్వదేశీ గిరిజన సమాజాల మనుగడకూ ఈ ప్రాజెక్ట్ ముప్పుగా మారవచ్చని హెచ్చరిస్తున్నారు. అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌కు చెందిన ఓ ఉన్నతాధికారి దీనిని “వాటర్ బాంబ్”గా అభివర్ణిస్తూ, నీటిని అకస్మాత్తుగా విడుదల చేయడం లేదా నిలిపివేయడం వల్ల వరదలు లేదా ఎండలు ఏర్పడే ప్రమాదం ఉందని తెలిపారు.

మేకాంగ్ నదిపై చైనా ఆనకట్టల నిర్వహణపై దిగువ దేశాలు చేసిన ఆరోపణలు కూడా అనుమానాలను మరింత పెంచుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, ప్రాజెక్ట్ రూపకల్పన, నిర్వహణపై భారత్-చైనా మధ్య పారదర్శకత, సహకారం అవసరమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.