రాజస్తాన్‌ ‘మినీ స్విట్జర్లాండ్‌’ అందాల వెనుక దాగి ఉన్న పర్యావరణ విషాదం

రాజస్తాన్‌లోని కిషన్‌గఢ్‌ మార్బుల్‌ డంపింగ్‌ యార్డ్‌ ప్రస్తుతం పర్యాటకులు, సినీ చిత్రీకరణ బృందాలు, ప్రీ వెడ్డింగ్‌ షూట్‌లు నిర్వహించుకునే జంటలకు ఆకర్షణీయమైన ప్రదేశంగా మారింది. అక్కడ పేరుకుపోయిన తెల్లటి మార్బుల్‌ వ్యర్థాలు మంచుతో కప్పుకున్న కొండలను తలపిస్తుండగా, గుంతల్లో చేరిన వర్షపు నీరు నీలిరంగు సరస్సుల్లా కనిపిస్తోంది. దీంతో ఈ ప్రాంతానికి ‘మినీ స్విట్జర్లాండ్‌’, ‘రాజస్తాన్‌ మూన్‌ల్యాండ్‌’ అనే పేర్లు వచ్చాయి. అయితే ఈ అందమైన దృశ్యాల వెనుక ఏళ్ల తరబడి పేరుకుపోయిన మార్బుల్‌ పరిశ్రమల వ్యర్థాలే ఉన్నాయి. కిషన్‌గఢ్‌ దేశంలోని ప్రధాన మార్బుల్‌, గ్రానైట్‌ ప్రాసెసింగ్‌ కేంద్రాల్లో ఒకటి. ఇక్కడి వేలాది పరిశ్రమల నుంచి వెలువడే వ్యర్థాలను రోజూ సుమారు 1,000 ట్యాంకర్ల ద్వారా బహిరంగ ప్రదేశాల్లో పడేస్తున్నట్లు సమాచారం. ఇలా పేరుకుపోయిన కాల్షియం కార్బోనేట్‌ కలిగిన తెల్లటి మార్బుల్‌ పొడి కొండల్లా ఏర్పడగా, వర్షపు నీరు గుంతల్లో నిలిచి కృత్రిమ సరస్సులుగా మారింది. ఈ అసాధారణ దృశ్యాలు సోషల్‌ మీడియాలో వైరల్‌ కావడంతో సినిమా షూటింగ్‌లు, ప్రీ వెడ్డింగ్‌ ఫొటోషూట్‌ల కోసం ప్రతిరోజూ వందల మంది అక్కడికి చేరుకుంటున్నారు.

అయితే ఈ ప్రాంతం అందాల వెనుక ప్రజారోగ్యానికి, పర్యావరణానికి తీవ్ర ముప్పు పొంచి ఉంది. గాలిలో కలిసే మార్బుల్‌ ధూళి కారణంగా చుట్టుపక్కల గ్రామాల ప్రజలు ఆస్తమా, దగ్గు, ఛాతీ ఇన్‌ఫెక్షన్లు, అలర్జీలు వంటి శ్వాసకోశ సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి. పారిశ్రామిక వ్యర్థాల వల్ల భూగర్భ జలాలు కలుషితమవుతున్నాయని, నీటిలో టీడీఎస్‌ స్థాయులు పెరుగుతున్నాయని, వ్యవసాయ భూముల నాణ్యత దెబ్బతిని పంట దిగుబడులు తగ్గుతున్నాయని ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. సెంట్రల్‌ యూనివర్సిటీ ఆఫ్‌ రాజస్తాన్‌తో పాటు ఇతర పరిశోధనా సంస్థల అధ్యయనాల్లో గాలిలో సూక్ష్మ ధూళి కణాలు, ట్రెమోలైట్‌ ఆస్బెస్టాస్‌ వంటి ప్రమాదకర ఫైబర్లు, మట్టిలో ఫ్లోరైడ్‌, కాపర్‌, జింక్‌, నికెల్‌ వంటి భారీ లోహాల ఉనికిపై ఆందోళన వ్యక్తమైనట్లు సమాచారం. అనధికారిక వ్యర్థాల డంపింగ్‌పై పర్యావరణవేత్తలు జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్‌ (ఎన్‌జీటీ)ను ఆశ్రయించారు. విచారణ సందర్భంగా స్థానిక అధికారులు కాలుష్య నియంత్రణ నిబంధనలను అమలు చేయడంలో విఫలమయ్యారని ట్రిబ్యునల్‌ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసింది. 82 ఎకరాల డంపింగ్‌ యార్డ్‌లో భూగర్భంలోకి కలుషితాలు చేరకుండా నిరోధించే ఇంజనీర్డ్‌ లైనర్‌ వ్యవస్థ, ధూళిని అణిచివేసే చర్యలు, గ్రీన్‌ బెల్ట్‌ వంటి రక్షణ ఏర్పాట్లు లేవని పేర్కొంది. నిబంధనలు పాటించని మార్బుల్‌ యూనిట్లపై చర్యలు తీసుకోవాలని, పర్యవేక్షణను పెంచాలని ఆదేశించింది. దీంతో అక్కడ కాలుష్య నియంత్రణ చర్యలు ప్రారంభమైనట్లు తెలుస్తోంది.