బంగారం కోసం వాడే రసాయనాలే ప్రాణాంతకమా?

హైదరాబాద్‌లోని ఓ నగల దుకాణంలో చోటుచేసుకున్న విషాద ఘటన అత్యంత ప్రమాదకరమైన రసాయనాల నిల్వ, వినియోగంపై ఆందోళన కలిగిస్తోంది. బంగారానికి సంబంధించిన పనుల కోసం దుకాణంలో ఉంచిన సైనైడ్‌ పదార్థాన్ని ఓ చిన్నారి నోట్లో వేసుకోవడంతో నిమిషాల్లో ప్రాణాలు కోల్పోయినట్లు సమాచారం. ఈ ఘటనతో నగల దుకాణాల్లో రసాయనాల భద్రత, పిల్లలకు అందకుండా వాటిని నిల్వ చేయడం, సిబ్బందికి తగిన అవగాహన కల్పించడం ఎంత ముఖ్యమో మరోసారి స్పష్టమైంది. సైనైడ్‌ అత్యంత విషపూరితమైన రసాయనం కావడంతో దాని నిర్వహణలో ఏమాత్రం నిర్లక్ష్యం ప్రాణాపాయానికి దారితీయవచ్చు.

బంగారం రికవరీ, శుద్ధి, లోహాలపై బంగారు పూత వేసే కొన్ని ప్రత్యేక ప్రక్రియల్లో సోడియం సైనైడ్‌, పొటాషియం సైనైడ్‌ వంటి సమ్మేళనాలను ఉపయోగిస్తారు. అయితే సాధారణంగా నగలు విక్రయించే ప్రతి దుకాణంలో వీటిని వినియోగించరు. వీటి నిర్వహణకు శిక్షణ పొందిన సిబ్బంది, తగిన భద్రతా ఏర్పాట్లు, వర్తించే చట్టపరమైన నిబంధనల పాటింపు అవసరం. రసాయనాలను నిర్లక్ష్యంగా నిల్వ చేయడం లేదా అనధికార వ్యక్తులకు అందుబాటులో ఉంచడం వల్ల కార్మికులు, వినియోగదారులు, చిన్నారుల ప్రాణాలకు ముప్పు ఏర్పడుతుంది.

భారత్‌లో ప్రమాదకర రసాయనాల తయారీ, నిల్వ, దిగుమతి వంటి అంశాలకు వర్తించే నియంత్రణల్లో 1989 నాటి ప్రమాదకర రసాయనాల నియమాలు కూడా ఉన్నాయి. రసాయనం రకం, నిల్వ పరిమాణం, వినియోగించే ప్రక్రియను బట్టి నిబంధనలు మారవచ్చు. సైనైడ్‌ కలిగిన వ్యర్థాలను సాధారణ మురుగునీటిలో లేదా బహిరంగ ప్రదేశాల్లో పారవేయకుండా సంబంధిత కాలుష్య నియంత్రణ, వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలను పాటించాలి. మరోవైపు, సీఎస్‌ఐఆర్‌ పరిధిలోని నేషనల్‌ మెటలర్జికల్‌ లాబొరేటరీ బంగారు పూత ఉన్న ఉపరితలాల నుంచి బంగారాన్ని తిరిగి సేకరించేందుకు సైనైడ్‌ రహిత ప్రక్రియను అభివృద్ధి చేసింది. సాధ్యమైన చోట సురక్షిత ప్రత్యామ్నాయాలను వినియోగించడం, రసాయనాలను భద్రంగా నిల్వ చేయడం అత్యవసరమని ఈ ఘటన గుర్తుచేస్తోంది.